Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Nysie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

20 maja 2025 r.

Sąd Rejonowy w Nysie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	Sędzia Sądu Rejonowego Remigiusz Drzewiecki
Protokolant:	protokolant sądowy Angelika Wałtosz

po rozpoznaniu 15 maja 2025 r. na rozprawie w N.

sprawy z powództwa A. Ż.

przeciwko (...) S.A. V. (...) z siedzibą w W.

o zapłatę

I.  zasądza od strony pozwanej (...) S.A. V. (...) z siedzibą w W. na rzecz powódki A. Ż. 31 300 zł (trzydzieści jeden tysięcy trzysta złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 16 czerwca 2023 r. do dnia zapłaty,

II.  zasądza od strony pozwanej (...) S.A. V. (...) z siedzibą w W. na rzecz powódki A. Ż. 6082 zł (sześć tysięcy osiemdziesiąt dwa złote) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty,

III.  nakazuje pobrać od strony pozwanej (...) S.A. V. (...) z siedzibą w W. na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Nysie 351,81 zł (trzysta pięćdziesiąt jeden złoty i osiemdziesiąt jeden groszy) tytułem zwrotu wyłożonych tymczasowo przez Skarb Państwa kosztów wynagrodzenia biegłego sądowego za sporządzenie pisemnych opinii w sprawie.

UZASADNIENIE

Pozwem z 25 października 2023 r. powódka A. Ż. zastępowana przez radcę prawnego wniosła o zasądzenie od strony pozwanej (...) S.A. V. (...) z siedzibą w W. 20 000 zł tytułem zadośćuczynienia za ból, krzywdę i cierpienie będące następstwem zdarzenia z 18.01.2023 r. wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 16.06.2023 r. do dnia zapłaty. Wniosła również o zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów procesu w postaci uiszczonej opłaty od pozwu, poniesionych wydatków oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.

W uzasadnieniu pozwu wskazano, że 18.01.2023 r. powódka idąc chodnikiem przy posesji J. (...)/52a wpadła w dziurę (ubytek) w nawierzchni, skutkiem czego upadła i doznała poważnych obrażeń ciała. Wypadek zdaniem powódki spowodowany był nienależytym utrzymaniem stanu nawierzchni. Podano, że odpowiedzialność przyjęła pozwana, gdzie Starostwo Powiatowe w N. posiadało polisę OC wykupioną w pozwanym towarzystwie ubezpieczeń. Zaznaczono, że na skutek zdarzenia powódka doznała obrażeń ciała skutkujących skręceniem i naderwaniem stawu skokowego lewego; złamaniem kostki bocznej prawej, urazu psychicznego. Podano, że powódka zgłosiła się do ZOZ w N. na (...) gdzie udzielono jej pomocy medycznej, po czym wypisano z dalszymi zaleceniami. Zaznaczono, że do dnia dzisiejszego u poszkodowanej utrzymują się konsekwencje zdrowotne: silne bóle, ograniczona znacznie ruchomość kończyny dolnej lewej, zaburzenia snu i koncentracji. W ocenie powódki w związku z powyższymi obrażeniami do dnia dzisiejszego nie powróciła ona do pełnej sprawności psychofizycznej. Ze względu na charakter obrażeń nie jest w stanie w dalszym ciągu swobodnie się poruszać, a każdy ruch wiąże się z dużym bólem. Powódka zmuszona jest do zażywania silnych leków przeciwbólowych, które negatywnie wpływają na jej ogólny stan zdrowia. Zwrócono uwagę, że zły stan zdrowia negatywnie wpłynął na stan emocjonalny powódki, a od wypadku stała się osobą nerwową, zmęczoną, osłabioną, boi się poruszać pieszo. Nadto w związku z koniecznością sprawowania opieki nad poszkodowana przez osoby bliskie, powódka czuła się bezsilna i bezradna, co wpływa na rozmiar poniesionej szkody. Podano, że w chwili wypadku powódka miała 59 lat, jako osoba w pełni aktywności fizycznej i psychicznej lubiła czynnie spędzać czas wolny, była osobą aktywną. Na te chwilę powódka nie jest w stanie powrócić do pełnej aktywności fizycznej, co wzbudza u niej poczucie bezsilności i bezradności życiowej. Ponadto powołano się też na prowadzone postępowanie dotyczące likwidacji szkody. Zwrócono uwagę, że pismem z 27.04.2023 r. pełnomocnik powódki wezwał pozwaną do zapłaty. Pismem z 15.05.2023 r. pozwana przyjęła szkodę i decyzją z 9.10.2023 r. przyznała powódce kwotę 7700 zł tytułem zadośćuczynienia oraz 189,88 zł tytułem kosztów leczenia. Odmówiła przyznanie powódce dalszego świadczenia tytułem zadośćuczynienia. Powódka wskazała, że żąda odsetek ustawowych za opóźnienie od pozwanej od 16.06.2023 r., tj. dnia po dniu, w którym upłynął 7 dniowy termin wyznaczony przez pełnomocnika powódki do wypłaty należnego świadczenia tytułem zadośćuczynienia na rzecz powódki.

W odpowiedzi na pozew z 13.12.2023 r. (k. 37-40) strona pozwana (...) S.A. V. (...) z siedzibą w W. reprezentowana przez radcę prawnego wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych oraz 34 zł tytułem opłaty skarbowej od udzielonych pełnomocnictw, wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew przyznano, że w dniu przedmiotowego zdarzenia za teren, na którym doszło do upadku powódki odpowiedzialna była Gmina N., na rzecz której świadczona była ochrona ubezpieczeniowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, potwierdzona polisą nr (...). Potwierdzono, że pozwanemu zgłoszono szkodę, po przeprowadzonym postępowaniu likwidacyjnym ubezpieczyciel przyznał na rzecz powódki zadośćuczynienie w kwocie 7700 zł oraz odszkodowanie z tytułu kosztów leczenia w kwocie 189,88 zł. Strona pozwana zakwestionowała roszczenia co do wysokości jako wygórowane i niewykazane. Zaznaczono, że przyznana suma tytułem zadośćuczynienia powinna być utrzymana w rozsądnych granicach, umiarkowana, stosowna do stopnia doznanej krzywdy, fakultatywna. Zdaniem strony pozwanej w świetle okoliczności sprawy, żądana przez powódkę kwota zadośćuczynienia jest kwotą wygórowana i niewykazaną. Zwrócono uwagę, ze podczas wizyty 18 kwietnia 2023 r. stwierdzono u powódki znaczną poprawę stanu zdrowia, lekarz nie stwierdził wówczas dolegliwości bólowych, a przeprowadzone badanie fizykalne dało wynik prawidłowy. Jest to przy tym ostatnia z udokumentowanych wizyt lekarskich. Podniesiono, że podjęte przez powódkę leczenie było prawidłowe i doprowadziło do pełnego wyleczenia skutków zdarzenia z 18 stycznia 2023 r. W dalszej kolejności strona pozwana zakwestionowała stanowisko powódki jakoby w wyniku urazu powstałego na skutek upadku na chodniku powódka mogła doznać urazu psychicznego. Zdaniem pozwanej twierdzenia w pozwie nie przystają do dokumentacji medycznej z leczenia powódki, natomiast wypłata zadośćuczynienia dokonana w postępowaniu likwidacyjnym w pełni rekompensowała krzywdę A. Ż..

W piśmie z 7.02.2024 r. (k. 62) pełnomocnik powódki zaprzeczył wszystkim twierdzeniom w odpowiedzi na pozew z 13 grudnia 2023 r.

W piśmie z 30.12.2024 r. (k. 106-109) powódka rozszerzyła żądanie pozwu z pkt 1 w ten sposób, że wniosła o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki ponad dotychczas dochodzona kwotę 20 000 zł dalszych 11 300 zł, tj. łącznie 31 300 zł, tytułem zadośćuczynienia za ból, krzywdę i cierpienie będące następstwem zdarzenia z 18.01.2023 r. wraz z ustawowymi odsetkami od 16 czerwca 2023 r. do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu wskazano, że dopiero przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wykazało, iż kwota dochodzona pozwem jest niewystarczająca w stosunku do następstw wypadku oraz doznanej przez nią krzywdy. Powołano się na dowód z opinii biegłego sądowego, który wykazał trwały uszczerbek na zdrowiu powódki w łącznym wymiarze aż 13% oraz niepomyślne rokowania na przyszłość. W dalszej części uzasadnienia wskazano, że powódka żąda odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia po dniu, w którym upłynął 30 dniowy termin od przyjęcia szkody przez pozwaną, do dnia zapłaty.

W odpowiedzi na rozszerzenie powództwa, pismem z 21.02.2025 r. (k. 130-131) pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości, także w rozszerzonym zakresie (względnie o odrzucenie pisma procesowego powódki z 23.12.2024 r.). Ponadto wniosła o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych, w uwzględnieniem opłaty skarbowej od udzielonych pełnomocnictw.

W uzasadnieniu zaznaczono, że powódka wraz z rozszerzeniem żądania pozwu nie wskazała żadnych nowych okoliczności, które by to uzasadniały. Podniesiono, że w żadnej mierze wysokość uszczerbku nie może mieć charakteru decydującego przy określeniu kwoty świadczenia za doznaną krzywdę. Końcowo pozwany zwrócił uwagę, iż sprawa rozpoznawana jest w postępowaniu uproszczonym, gdzie zmiana powództwa jest niedopuszczalna, zatem pismo powódki zawierające rozszerzenie powództwa winno zostać odrzucone.

Na dalszym etapie sprawy strony podtrzymały dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie 15 maja 2025 r. Sąd postanowił rozpoznać sprawę z pominięciem przepisów o postępowaniu uproszczonym.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

18 stycznia 2023 r. powódka A. Ż. idąc chodnikiem przy posesji J. (...)/52a, przy drodze powiatowej wpadła w ubytek w nawierzchni chodnika, skutkiem czego upadła i doznała poważnych obrażeń ciała, w tym obu stawów skokowych. Wracała wtedy razem z koleżanką H. G. (1) ze spotkania przy kawie. Powódka szła chodnikiem, a jej koleżanka ulicą. Powódka obiema nogami wpadła do dziury w zapadniętym chodniku. Nie wiedziała o jej istnieniu. H. G. (1) niezwłocznie skontaktowała się ze swoim mężem, żeby przyjechał po kobiety jak najszybciej autem. Powódka po upadku nie była w stanie sama się podnieść. Podczas próby wstania odczuwała ogromny ból w kostce. Koleżanka z mężem odwieźli poszkodowaną do jej domu i zawołali jej męża, żeby ten pomógł przetransportować kobietę z auta do domu. Następnie koleżanka udzieliła powódce pierwszej pomocy medycznej, w tym posmarowała nogi żelem przeciwbólowym podanym przez męża powódki, podłożyła pufę pod nogi i oddała pod opiekę jej męża. H. G. (1) zauważyła, że kostka jej koleżanki zaczęła puchnąć i doradziła jej zgłoszenie się na (...). Z uwagi na nasilające się dolegliwości bólowe, ok. godzinę po odejściu koleżanki, powódka zgłosiła się tego samego dnia do szpitala w N.. Córka zawiozła powódkę na Szpitalny Oddział Ratunkowy ZOZ w N., gdzie udzielono jej pomocy medycznej i wykonano badania. Powódka została przyjęta na (...) do szpitala w (...).01.2023 r. o godz. 21:24, a wypisana tego samego dnia o godz. 22:16. W chwili wypadku powódka miała 59 lat. W szpitalu u poszkodowanej rozpoznano skręcenie i naderwanie stawu skokowego oraz złamanie kostki bocznej prawej. Wynik badania rtg wskazał na złamanie kostki bocznej kończyny dolnej prawej, w lewej brak cech złamań, obrzęk kostki bocznej kończyny dolnej lewej. Założono unieruchomienie gipsowe, zalecono okłady z lodu na lewy staw skokowy naprzemiennie z A. i odciążenie kończyny. Zastosowano farmakoterapię oraz skierowano na kontrolę w poradni urazowo-ortopedycznej za 10 dni (27.01.2023 r.).

Dowody: bezsporne, pisemne oświadczenie H. G. (2) z 25.04.2023 r. k. 11, karta informacyjna porady ambulatoryjnej z 18.01.2023 r. k. 12, zaświadczenie powódki z systemu pesel2-sad k. 28-30, akta szkodowe na płycie CD k. 67, zeznania świadka H. G. (1) k. 87, przesłuchanie powódki k. 88.

Po wypadku z 18.01.2023 r. do dnia 18.04.2023 r. powódka uczęszczała na wizyty w Poradni (...) Urazowo-Ortopedycznej w N.. Podczas wizyty 30.01.2023 r. pacjentka skarżyła się na silny ból w prawym stawie skokowym oraz ucisk immobilizacji. W trakcie wizyty rozpoznano złamanie w obrębie kostki bocznej oraz skręcenie i naderwanie stawu skokowego. Podczas badania fizykalnego stwierdzono unieruchomienie prawego stawu skokowego gipsową szyną oraz ucisk immobilizacji. Usunięto unieruchomienia. Stwierdzono prawidłowe obrysy prawego stawu skokowego bez obrzęku, unerwienie i ukrwienie dobre. W wyniku badania rtg prawego stawu skokowego stwierdzono złamanie kostki bocznej prawej goleni bez przemieszczenia odłamów. Lekarz ponownie założył gips na prawą nogę. Wystawiono skierowanie na zaopatrzenie w ortezę stabilizującą staw skokowy lewy. Zalecono immobilizację do 4 tygodni, badanie rtg kontrolne, niesteroidowe leki przeciwzapalne, fizjoterapię i rehabilitację. Po zaleceniu lekarza powódka nosiła też ortezę na lewej nodze. Powódka przez 6 tygodni od zdarzenia nosiła gips, następnie ortezę na prawej nodze. Nosiła też ortezę na lewej dolnej kończynie. W tym okresie miała problem z poruszaniem się i wykonywaniem podstawowych czynności, w tym dojściem do toalety, do czego wykorzystywała kule ortopedyczne. Potrzebowała też pomocy osób trzecich. Powódka mieszka w piętrowym domu jednorodzinnym, a jej sypialnia znajduje się na pierwszym piętrze. Po założeniu unieruchomienia powódka miała ograniczone i utrudnione poruszanie się. Korzystała z wózka, kuli ortopedycznych i balkonika. Po założeniu gipsu powódka nie funkcjonowała społecznie i nie wychodziła z domu poza wizytami w poradni, mimo że wcześniej była osobą aktywną i towarzyską. Przed wypadkiem często jeździła na rowerze, spotykała się ze znajomymi. Wyłączenie powódki z życia społecznego trwało przez okres 8-9 tygodni od wypadku. W tym czasie powódką opiekował się jej mąż, a kiedy był w pracy to syn i wnuczka. Przygotowali oni posiłki, sprzątali mieszkanie, pomagali powódce w kąpieli.

Podczas wizyty kontrolnej w poradni 23.02.2023 r. powódka nadal uskarżała się na ból w stawach skokowych. Podczas badania fizykalnego usunięto unieruchomienie, stwierdzono nieznaczny obrzęk w okolicy prawego stawu skokowego, ruchy ograniczone, bolesne, palpacyjnie ból w projekcji trójgraniastego więzadła. Na rtg lekarz stwierdził prawy staw - złamanie prawej kostki bocznej bez przemieszczenia odłamów w trakcie konsolidacji. Zalecono noszenie ortezy, fizjoterapie, rehabilitację i niesteroidowe leki przeciwzapalne. Przepisano farmakoterapię. Wystawiono skierowanie do specjalisty z działu fizjoterapii z prośbą o fizjoterapię i rehabilitację. Wystawiono też zlecenie na zaopatrzenie w ortezę stabilizującą staw skokowy prawy z uwagi na usunięcie gipsu. Podczas wizyty kontrolnej w poradni 16.03.2023 r. powódka nadal uskarżała się na ból w okolicy stawu skokowego prawego i obrzęk. Podczas badania fizykalnego lekarz stwierdził obrzęk w okolicy prawego stawu skokowego, ograniczone i bolesne ruchy. Na rtg bez zmian. Zalecono noszenie ortezy, fizjoterapię, rehabilitację i niesteroidowe leki przeciwzapalne. Kontrola za miesiąc. Podczas wizyty kontrolnej w poradni 18.04.2023 r. lekarz odnotował znaczną poprawę stanu zdrowia powódki bez dolegliwości bólowej. Podczas badania fizykalnego lekarz stwierdził obrysy stawów skokowych prawidłowe, bez obrzęku, ruchy w stawach pełne, słabo bolesne, palpacja w projekcji więzadeł i więzozrostu bezbolesna. Dalej lekarz stwierdził, że pacjentka chodzi samodzielnie, unerwienie i ukrwienie dobre. Zalecono rehabilitację i fizjoterapię. Odnotowano zakończenie leczenia specjalistycznego.

Dowody: historia wizyt powódki w poradni chirurgii urazowo-ortopedycznej w N. za okres od 30.01.2023 r. do 18.04.2023 r. k. 13-17, zeznania świadka H. G. (1) k. 87, przesłuchanie powódki k. 88.

Leczenie poszkodowanej polegało na założeniu gipsu, ortezy, zażywaniu leków przeciwbólowych i rehabilitacji. Powódka uczęszczała na serię różnych zabiegów rehabilitacyjnych dwa razy po 10 zabiegów, wykonywanych w ramach publicznej służby zdrowia. Stosowała się do zaleceń lekarza. Leki i maści, które stosowała powódka były przepisywane przez lekarza ortopedę. Rehabilitant pokazał jej ćwiczenia na kończyny dolne, które może wykonywać sama w domu. Powódka wykonuje zaprezentowane jej ćwiczenia od rehabilitanta w domu. Poszkodowana odczuwała dolegliwości bólowe, które aby przezwyciężyć była zmuszona zażywać leki przeciwbólowe. Natężenie bólu związanego z prawą nogą wynosiło wg odczuć powódki nawet 9,5/10. Największy ból powódka odczuwała przez 8-10 tygodni po wypadku. Obecnie nasilenie bólu jest umiarkowane, 5 lub 6/10 (stan na 11.04.2024 r.). Po wypadku powódka nie powróciła do pełnej sprawności. Przed zdarzeniem była w pełni sprawna. Skutki wypadku, w tym utrata sprawności i samodzielności przez powódkę wzbudziły w niej poczucie bezsilności i bezradności życiowej. Wypadek spowodował negatywne skutki w sferze mentalnej powódki, która czuła się niepotrzebna. Finalnie nie skorzystała z leczenia psychologicznego. Poszkodowana po wypadku często rozmawiała z siostrą, która ma wykształcenie pedagogiczne. Okazało się to pomocne. Obecnie powódka czuje się w miarę samodzielna. Powódka nawet 11.04.2024 r. czyli rok po wypadku odczuwa dolegliwości bólowe w prawej nodze, w lewej mniejsze.

Dowody: historia wizyt powódki w poradni chirurgii urazowo-ortopedycznej w N. za okres od 30.01.2023 r. do 18.04.2023 r. k. 13-17, zeznania świadka H. G. (1) k. 87, przesłuchanie powódki k. 88.

Odpowiedzialność cywilnoprawną za przedmiotowe zdarzenie szkodowe z 18.01.2023 r. ponosi strona pozwana jako ubezpieczyciel świadczący wtedy ochronę ubezpieczeniową ubezpieczenia OC potwierdzona polisą nr (...).

Dowody: bezsporne, polisa korporacyjna k. 49-53, akta szkody na nośniku CD k. 67.

Pismem z 27.04.2023 r. skierowanym do Starostwa Powiatowego w N., Wydziału Drogownictwa powódka za pośrednictwem pełnomocnika zgłosiła przedmiotową szkodę z 18.01.2023 r. Jednocześnie wezwała do zapłaty 40 000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, a w przypadku posiadania polisy ubezpieczeniowej od odpowiedzialności cywilnej wskazanie numeru polisy i ubezpieczyciela. Do pisma załączono: pełnomocnictwo, oświadczenie poszkodowanej z 25.04.2023 r., szkic miejsca upadku, oświadczenie świadka z 25.04.2023 r., zdjęcia miejsca wypadku, dokumentację medyczną powódki, dokumentację rachunkową. Przedmiotowe zgłoszenie zostało zarejestrowane przez ubezpieczyciela 10.05.2023 r. pod numerem (...). Strona pozwana 15.05.2023 r. potwierdziła przyjęcie zgłoszenia i nadanie ww. numeru.

Dowody: wezwanie do zapłaty z 27.04.2023 r. k. 18-20, potwierdzenie przyjęcia zgłoszenia, akta szkody na nośniku CD k. 67.

Po przeprowadzonym postępowaniu likwidacyjnym pozwany ubezpieczyciel w dniu 9 października 2023 r. przyznał na rzecz powódki, po czym wypłacił zadośćuczynienie w kwocie 7700 zł oraz odszkodowanie z tytułu kosztów leczenia w kwocie 189,88 zł. Decyzja została podjęta w oparciu o umowę ubezpieczenia zawartą przez Powiat (...) potwierdzoną polisą (...).

Dowody: bezsporne, decyzja pozwanej z 9.10.2023 r. k. 22-26 akta szkody na nośniku CD k. 67, polisa korporacyjna nr (...) ubezpieczenie OC k. 49-53.

Podczas badania powódki przez biegłego sądowego 4 lipca 2024 r. stwierdzono prawy staw skokowy o poszerzonych obrysach ok. 1 cm. Ponadto ograniczenie zgięcia grzbietowego i podeszwowego stawu skokowego o 10 stopni, lewa zwiększona supinacja w stawie skokowym o 15 stopni, objaw szuflady przedniej dodatni. Rozpoznano: 1) stan po złamaniu kostki bocznej podudzia prawego oraz 2) stan po wykręceniu lewego stawu skokowego, niestabilność przednia lewego stawu skokowego. Powódka w wyniku wypadku w dniu 18.01.2023 r. doznała urazów jak w rozpoznaniu punkt 1 i 2 . Obecnie w badaniu stwierdza się zaburzenie funkcji obu stawów skokowych. W wyniku przebytego urazu doznała trwałego uszczerbku na zdrowiu w wysokości: Ad 1) 6 % pkt l62a; Ad 2) 7 % pkt 162 a. W przyszłości nie dojdzie do nasilania zmian w stawach skokowych. Stwierdzane zmiany mają charakter trwały i nie ma możliwości przywrócenia dobrej funkcji stawów skokowych.

Po wypadku powódka wymagała pomocy osób trzecich pierwsze 6 tygodni 2 godziny dziennie, kolejne 6 tygodni 1 godzinę dziennie. Nie ma wskazań do wydania opinii przez biegłego innej specjalności.

Obecnie w badaniu przedmiotowym w prawym stawie skokowym stwierdza się ograniczenie zgięcia grzbietowego i podeszwowego stopy co utrudnia chodzenie, wykonywanie wykroku stopą co zaburza prawidłowy chód. W badaniu przedmiotowym lewego stawu skokowego stwierdza się typowe objawy niestabilności przedniej czyli objawy spowodowane uszkodzonych więzadeł strzałkowo skokowych w stawie skokowym. Na skutek urazu doszło do uszkodzenia więzadła strzałkowo skokowego przedniego co powoduje wtórnie niestabilność stawu skokowego. Skutkuje to bólami stawu podczas chodzenia po nierównej powierzchni, powoduje to uciekanie stopy. Stopa ma trudności aby dopasować się do powierzchni nierównej podłoża. Obecnie zmiany mają charakter trwały i nie ma możliwości poprawy funkcji stawów. Przy ewentualnym nasilaniu się dolegliwości w lewym stawie skokowym można rozważyć ewentualnie leczenie operacyjne. Obecnie nie ma wskazań do takiego leczenia z powodu charakteru aktywności powódki. Po wypadku z powodu unieruchomienia prawej kończyny dolnej oraz trudności z obciążonym lewej kończyny dolnej powódka miała utrudnione samodzielne poruszanie się dlatego wymagała pomocy osoby trzeciej. Obecnie nie ma wskazań do leczenia lub rehabilitacji powódki ponieważ stwierdzenie zmiany mają charakter trwały. Przy niestabilności stawów skokowych u osoby starszej o mniejszych oczekiwaniach życiowych nie wykonuje się badań dodatkowych ponieważ nie ma wskazań do zabiegu operacyjnego. W badaniu lewego stawu skokowego stwierdza się większe zaburzenia funkcji stawu skokowego niż w prawym stawie skokowym dlatego orzeczono wyższy uszczerbek na zdrowiu.

Dowody: opinia biegłego sądowego specjalizacji ortopeda traumatolog S. G. z 30.07.2024 r. k. 97-100, opinia uzupełniająca biegłego sądowego S. G. z 17.03.2025 r. k. 133.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo rozszerzone pismem z 23.12.2024 r. zasługiwało na uwzględnienie w całości zarówno co do roszczenia głównego, tj. kwoty 31 300 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę jak i w zakresie roszczenia ubocznego, w tym daty początkowej naliczania dochodzonych odsetek ustawowych za opóźnienie. Sąd uznał zgodnie z żądaniem pozwu, że powinny one zostać zasądzone od 16 czerwca 2023 r. do dnia zapłaty.

Na wstępie wypada wspomnieć, iż Sąd nie odrzucił pisma powódki zawierającego rozszerzenie powództwa mimo zakazu zmiany powództwa w postępowaniu uproszczonym albowiem ostatecznie rozpoznał sprawę z pominięciem przepisów o postępowaniu uproszczonym celem przyczynienia się do sprawniejszego rozpoznania sporu, czemu dał wyraz w postanowieniu wydanym na rozprawie 15 maja 2025 r. Zgodnie zaś z art. 505 ¹ § 3 k.p.c. Sąd może rozpoznać sprawę z pominięciem przepisów o postępowaniu uproszczonym, jeżeli może to przyczynić się do sprawniejszego rozwiązania sporu.

Stan faktyczny został ustalony w oparciu o konkretne wymienione dowody pod poszczególnymi elementami ustaleń faktycznych. Ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie Sąd oparł się na dokumentach przedłożonych przez obie strony postępowania. Dla ustalenia doznanych uszkodzeń ciała powódki w następstwie zdarzenia z 18 stycznia 2023 r. oraz skutków zdrowotnych, przebiegu leczenia i rehabilitacji Sąd wziął pod uwagę załączoną dokumentację medyczną w postaci karty informacyjnej porady ambulatoryjnej w (...) ZOZ N. z 18.01.2023 r., historii wizyt powódki w poradni chirurgii urazowo-ortopedycznej w N. za okres od 30.01.2023 r. do 18.04.2023 r. oraz zeznania świadka H. G. (1) i przesłuchanie powódki, a także opinie biegłego sądowego z zakresu ortopedii i traumatologii. Dokumentacja medyczna nie była kwestionowana, została sporządzona przez uprawnione osoby i nie wykazywała oznak przerobienia, podrobienia czy próby zniekształcenia jej treści. Sąd uznał za wiarygodne co do zasady zeznania świadka oraz przesłuchanie powódki, gdyż korespondują ze zgromadzonym materiałem dowodowym w sprawie.

Z uwagi na potrzebę uzyskania wiadomości specjalnych Sąd oparł się na opinii biegłego sądowego z zakresu (...) z 30.07.2024 r. Opinia została zakwestionowana wskutek czego ww. biegły wydał opinię uzupełniającą z 17.03.2025 r. skutecznie rozprawiając się z kierowanymi zastrzeżeniami. Pozwany ustosunkował się do opinii uzupełniającej podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Nie wniósł jednak o sporządzenie przez biegłego kolejnej opinii uzupełniającej. W ocenie Sądu wydana opinia główna jak i uzupełniająca posiada szczególny walor dowodowy, cechują się rzetelnością, fachowością i pełnością w zakresie jakim możliwe było udzielenie odpowiedzi na zadane pytania. Zostały wydane przez obiektywnego biegłego sądowego w zakresie swojej specjalności. W ocenie Sądu strona pozwana nie zdołała skutecznie podważyć wydanych przez biegłego opinii, a podtrzymywane zastrzeżenia pozwanej są tylko nieskuteczną polemiką z trafnymi twierdzeniami i wnioskami biegłego popartymi jego specjalistyczną wiedzą i doświadczeniem zawodowym.

W ocenie Sądu przeprowadzone dowody dokumentarne i osobowe uzupełniają się wzajemnie, a także tworzą spójną i logiczną całość. Sąd nie dopatrzył się podstaw do podważenia ich wiarygodności. Innych wniosków dowodowych strony procesu nie składały.

Powódka w niniejszym postępowaniu domagała się zapłaty na swoją rzecz zadośćuczynienia za krzywdę, jaką doznała wskutek zdarzenia z 18 stycznia 2023 r., kiedy szła chodnikiem przy posesji J. (...)/52a i wpadła w dziurę (ubytek) w nawierzchni i doznania złamania w obrębie kostki bocznej oraz skręcenia i naderwania stawu skokowego.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zastosowanie znajdzie zasada odpowiedzialności oparta na delikcie wyrażona w art. 415 k.c. oraz art. 822 § 1 i 4 k.c. Niesporne w niniejszej sprawie było samo zdarzenie szkodowe, fakt, data jego wystąpienia i okoliczności towarzyszące, a także zasada odpowiedzialności pozwanej, która przyjęła na siebie odpowiedzialność cywilnoprawną za przedmiotowe zdarzenie przyznając powódce kwotę 7700 zł tytułem zadośćuczynienia i 189,88 zł tytułem kosztów leczenia. Zgodnie z art. 415 k.c. kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Stosownie do art. 822 § 1 k.c. przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ubezpieczyciel zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, wobec których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo ubezpieczony. Natomiast w myśl § 4 tego przepisu uprawniony do odszkodowania w związku ze zdarzeniem objętym umową ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej może dochodzić roszczenia bezpośrednio od ubezpieczyciela. Rozpatrując przesłanki odpowiedzialności strony pozwanej zaznaczyć należy, że aby można było mówić o odpowiedzialności deliktowej z art. 415 k.c. muszą zostać spełnione łącznie trzy przesłanki: szkoda, zdarzenie z którym ustawa łączy obowiązek odszkodowawczy oznaczonego podmiotu oraz związek przyczynowy miedzy tym zdarzeniem a szkodą. Niesporne w niniejszej sprawie było, iż Powiat (...) odpowiada za należyty, zapewniający bezpieczeństwo stan i utrzymanie chodnika przy drodze powiatowej, na którym doszło do zdarzenia szkodowego. Zaniedbanie ubezpieczonego w tym zakresie było ewidentne i niesporne. Jak wynika z zeznań świadka, przesłuchania poszkodowanej stan przedmiotowego chodnika w dniu rozpatrywanego zdarzenia szkodowego zagrażał bezpieczeństwu i zdrowiu osób postronnych. Powyższe niebezpieczeństwo zrealizowało się poprzez upadek powódki skutkujący dalszymi konsekwencjami zdrowotnymi, w tym uszczerbku na zdrowiu poszkodowanej. W niniejszej sprawie istota sporu sprowadzała się więc do ustalenia wysokości należytego zadośćuczynienia za krzywdę jaką doznała powódka wskutek powyższego zaniedbania.

Biegły sądowy z zakresu ortopedii i traumatologii ustalił, że powódka w wyniku wypadku w dniu 18.01.2023 r. doznała urazów, jakie rozpoznał, tj. 1) stan po złamaniu kostki bocznej podudzia prawego oraz 2) stan po wykręceniu lewego stawu skokowego, niestabilność przednią lewego stawu skokowego. Obecnie w badaniu biegły stwierdził zaburzenie funkcji obu stawów skokowych. W wyniku przebytego urazu powódka doznała trwałego uszczerbku na zdrowiu w wysokości: Ad 1) 6 % pkt l62a; Ad 2) 7 % pkt 162 a. Uszczerbki na zdrowiu orzekano wg rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu tego uszczerbku oraz postępowania o wypłatę jednorazowego odszkodowania (Dz.U.02.234.1974). Załącznik do ww. rozporządzenia dotyczy oceny procentowej stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Zgodnie z pkt 162a znajdującym się w załączniku do ww. rozporządzenia, umieszczonym w sekcji M. Uszkodzenia kończyny dolnej, Ograniczenie ruchomości i zniekształcenia w stawach skokowych (w następstwie wykręcenia, zwichnięcia, złamania kości tworzących staw, zranień, ciał obcych, blizn itp.) - w zależności od ich stopnia i dolegliwości: a) bez zniekształceń obejmuje skala 1%-15%. Stwierdzane zmiany mają charakter trwały i nie ma możliwości przywrócenia dobrej funkcji stawów skokowych. Trzeba zauważyć, że łączny trwały uszczerbek na zdrowiu powódki wskutek przedmiotowego zdarzenia to aż 13 %. Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. 2002 r., Nr 199 poz. 1673 ze zm.) stosowanym pomocniczo do niniejszej sprawy za stały uszczerbek na zdrowiu uważa się takie naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu nierokujące poprawy. Oznacza to, iż wskutek przedmiotowego wypadku powódka doznała istotnego procentowego stałego uszczerbku na zdrowiu, co nie uszło uwadze Sądu.

Trzeba jednak dodać, że nie jest decydującym procentowy stopień uszczerbku na zdrowiu (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 18 marca 2021 r., sygn. akt: I ACa 388/20). Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie (vide: uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt: I CK 7/05; uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 24 stycznia 2022 r. sygn. akt: I ACa 157/21) mierzenie krzywdy wyłącznie stopniem uszczerbku na zdrowiu stanowiłoby niedopuszczalne uproszczenie nieznajdujące oparcia w treści art. 445 § 1 k.c. Procentowy uszczerbek na zdrowiu, jako oparty na ustandaryzowanych i mechanicznie powielanych kryteriach, jest właściwy dla odszkodowań określonych w odrębnych przepisach (np. z tytułu wypadków przy pracy), gdzie determinantem wysokości świadczenia jest wyłącznie rozmiar tego uszczerbku. W oczywisty sposób nie obejmuje on zatem istoty i funkcji krzywdy, opartej na przeżyciach psychicznych i fizycznych stosownie do indywidualnych cech poszkodowanego odczuwania skutków zdarzenia. Sąd dokonał zatem swobodnej oceny całokształtu materiału dowodowego pod kątem doznanej przez powódkę krzywdy, w tym jej rodzaju, zakresu i skutków.

Zasada odpowiedzialności odszkodowawczej strony pozwanej w zakresie odpowiedzialności cywilnej ubezpieczyciela nie budziła wątpliwości sądu. Natomiast jeżeli chodzi o zasądzenie roszczenia to należy uwypuklić treść normatywną art. 445 § 1 k.c. w zw. z art. 444 § 1 k.c., który stanowi, że w przypadku, w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty, a sąd w takim wypadku może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. W orzecznictwie wskazuje się kryteria, którymi należy się kierować przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia z uwagi na charakter kompensacyjny zadośćuczynienia. Krzywda jest pojęciem nie poddającym się mierzeniu, zaś określenie jej rozmiaru zawsze ma charakter ocenny. W tym zakresie Sąd musi się opierać na zasadach doświadczenia życiowego, przesłuchaniu poszkodowanego, świadków i w zakresie w jakim jest to możliwe na opinii biegłego sądowego.

Zasada umiarkowanej wysokości zadośćuczynienia, przyznania go w rozsądnych granicach, ma uzupełniający charakter w stosunku do kwestii zasadniczej, jaką jest rozmiar szkody niemajątkowej. Wysokość zadośćuczynienia musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość, zarazem uwzględniać skalę i zakres następstw uszkodzenia ciała i sytuacji życiowej poszkodowanego. Z drugiej strony zadośćuczynienie za doznaną krzywdę nie może prowadzić do nieuzasadnionego wzbogacenia po stronie osoby poszkodowanej.

Te wszystkie dyrektywy Sąd miał na uwadze ustalając wysokość zadośćuczynienia. Co do obrażeń ciała doznanych w wyniku przedmiotowego wypadku przez powódkę i ich następstw to wynikają one wprost z dokumentacji medycznej przedłożonej w sprawie, zeznań świadka, przesłuchania powoda, podobnie jak z opinii biegłego sądowego.

Po wypadku powódka wymagała pomocy osób trzecich przez pierwsze 6 tygodni 2 godziny dziennie, kolejne 6 tygodni 1 godzinę dziennie, czyli aż przez 12 tygodni. Powódka przez 6 tygodni od zdarzenia nosiła gips, następnie ortezę na prawej nodze, także ortezę na lewej nodze. W tym okresie miała ograniczone możliwości ruchowe, problem z wykonywaniem podstawowych codziennych czynności życiowych jak chociażby skorzystanie z toalety, do czego wykorzystywała kule ortopedyczne. Powódka mieszka w piętrowym domu jednorodzinnym, a jej sypialnia znajduje się na pierwszym piętrze. Po założeniu unieruchomienia powódka miała utrudnione, ograniczone poruszanie się, w tym skorzystanie ze swojej sypialni. Zmuszona była korzystać z wózka, kuli ortopedycznych i balkonika, pomocy osób trzecich. Po założeniu gipsu powódka nie funkcjonowała społecznie i nie wychodziła z domu poza wizytami w poradni, mimo że wcześniej była osobą aktywną i towarzyską. Przed wypadkiem często jeździła na rowerze, spotykała się ze znajomymi. Wyłączenie powódki z życia społecznego trwało przez okres 8-9 tygodni od wypadku. W tym czasie powódką opiekowała się rodzina. Wymagała opieki osoby trzeciej. Rodzina przygotowywała poszkodowanej posiłki, sprzątała mieszkanie, pomagali powódce w kąpieli. Leczenie poszkodowanej polegało na założeniu gipsu, ortezy, zażywaniu leków przeciwbólowych i rehabilitacji. Powódka uczęszczała na serię różnych zabiegów rehabilitacyjnych dwa razy po 10 zabiegów, wykonywanych w ramach NFZ. Stosowała leki zalecone, przepisane przez lekarza oraz wykonywała ćwiczenia wskazane przez rehabilitanta. Poszkodowana przez wiele tygodni odczuwała silne dolegliwości bólowe, które aby przezwyciężyć była zmuszona zażywać leki przeciwbólowe. Największy ból powódka odczuwała przez 8-10 tygodni po wypadku. Obecnie nasilenie bólu jest umiarkowane (stan na 11.04.2024 r.). Co ważne po wypadku powódka nie powróciła do pełnej sprawności i nigdy tak się już nie stanie. Powódka nawet 11.04.2024 r. czyli rok po wypadku odczuwa dolegliwości bólowe w obu kończynach dolnych. Przed zdarzeniem była w pełni sprawna. Co istotne obecnie w badaniu przedmiotowym w prawym stawie skokowym stwierdza się ograniczenie zgięcia grzbietowego i podeszwowego stopy co utrudnia chodzenie, wykonywanie wykroku stopą co zaburza prawidłowy chód. W badaniu przedmiotowym lewego stawu skokowego stwierdza się typowe objawy niestabilności przedniej czyli objawy spowodowane uszkodzonych więzadeł strzałkowo skokowych w stawie skokowym. Na skutek urazu doszło do uszkodzenia więzadła strzałkowo skokowego przedniego co powoduje wtórnie niestabilność stawu skokowego. Skutkuje to bólami stawu podczas chodzenia po nierównej powierzchni, powoduje to uciekanie stopy. Stopa ma trudności aby dopasować się do powierzchni nierównej podłoża. Obecnie zmiany mają charakter trwały i nie ma możliwości poprawy funkcji stawów.

Skutki wypadku, w tym utrata sprawności i samodzielności przez powódkę wzbudziły w niej poczucie bezsilności i bezradności życiowej. Spowodowały negatywne skutki w sferze mentalnej powódki, która czuła się niepotrzebna. Pomogły jej rozmowy z siostrą i dlatego nie zdecydowała się na leczenie psychologiczne.

W ocenie Sądu odpowiednią sumą tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę w stosunku do ww. konsekwencji przedmiotowego zdarzenia, jest kwota 39 000 zł. Sąd uwzględnił przy tym, iż dotychczas wypłacona przez stronę pozwaną kwota tytułem zadośćuczynienia to 7700 zł, dlatego zasądził 31 300 zł. W ocenie Sądu biorąc pod uwagę całokształt okoliczności, doznanych cierpień i krzywd przez powódkę wskutek zaistniałego zdarzenia szkodowego nie jest to kwota wygórowana.

Sąd zasądził powyższą kwotę wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 16 czerwca 2023 r. do dnia zapłaty albowiem zgłoszenie szkody nastąpiło pismem z 27.04.2023 r. skierowanym do Starostwa Powiatowego w N. wraz z wezwaniem do zapłaty, z załączoną dokumentacją zdarzenia i medyczną. Jak wynika z akt szkody, przedmiotowe zgłoszenie zostało zarejestrowane przez pozwanego ubezpieczyciela 10.05.2023 r. pod numerem (...), a 15.05.2023 r. pozwana potwierdziła przyjęcie zgłoszenia i nadanie ww. numeru. Zdaniem Sądu te daty są istotne dla oceny, od której daty należało wyliczyć i zasądzić odsetki. O odsetkach Sąd orzekł po myśli art. 481 § 1 i 2 k.c. Zgodnie z art. 817 § 1 k.c. Ubezpieczyciel obowiązany jest spełnić świadczenie w terminie trzydziestu dni, licząc od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku. Natomiast w myśl § 2. tego przepisu gdyby wyjaśnienie w powyższym terminie okoliczności koniecznych do ustalenia odpowiedzialności ubezpieczyciela albo wysokości świadczenia okazało się niemożliwe, świadczenie powinno być spełnione w ciągu 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okoliczności było możliwe. Jednakże bezsporną część świadczenia ubezpieczyciel powinien spełnić w terminie przewidzianym w § 1. W tej sytuacji zasądzenie odsetek od daty wyrokowania prowadziłoby w istocie do umorzenia ich sprzed daty wyroku, stanowiłoby zatem w ocenie Sądu nieuzasadnione uprzywilejowanie dłużnika. Co istotne strona pozwana nie kwestionowała daty początkowej naliczania odsetek. W ocenie Sądu skoro upływ 30 dni od zgłoszenia szkody nastąpił 10.06.2023 r., bo 10.05.2023 r. ubezpieczyciel zarejestrował zgłoszenie, zaś w późniejszym okresie nie domagano się od powódki i nie doręczano pozwanej żadnych nowych dokumentów ani informacji, co oznacza, że strona pozwana pozostawała od dnia następnego w opóźnieniu ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, albowiem już wtedy możliwe stało się wyjaśnienie okoliczności mających wpływ na pełną wysokość zadośćuczynienia i odszkodowania oraz ich pełna wypłata. Sąd był jednak związany żądaniem odsetkowym sformułowanym w pozwie i orzekł zgodnie z nim.

Koszty postępowania zostały zasądzone zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania. Na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). W myśl art. 98 § 3 k.p.c. do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Natomiast zgodnie z art. 99 k.p.c. stronom reprezentowanym przez radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej zwraca się koszty w wysokości należnej według przepisów o wynagrodzeniu adwokata. Powództwo zostało uwzględnione w całości dlatego koszty procesu zostały zasądzone od pozwanej jako strony przegrywającej na rzecz powoda jako wygrywającego. Na zasądzone koszty złożyło się 1565 zł tytułem zwrotu poniesionych kosztów opłaty sądowej od rozszerzonego pozwu, 3600 zł tytułem zwrotu poniesionych kosztów zastępstwa procesowego wg stawki minimalnej przy tej wartości przedmiotu sporu, zgodnie z §2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2015 r., poz. 1804 ze zm.), 17 zł tytułem zwrotu poniesionych kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa i 900 zł tytułem zwrotu poniesionych kosztów opinii sądowej. Powyższe koszty na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c. zostały powiększone o należne odsetki.

Skarb Państwa – Sąd Rejonowy w Nysie pokrył tymczasowo koszty w wysokości 351,81 zł tytułem wydania opinii sądowych w sprawie, w tym 242,73 zł za opinię główną i 109,08 zł za opinię uzupełniającą biegłego. Sąd obciążył nimi stronę pozwaną zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy w myśl art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) w zw. z art. 98 § 1 k.p.c., zgodnie z którym kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu.

ZARZĄDZENIE

1.  odnotować uzasadnienie,

2.  odpis wyroku z uzasadnienia doręczyć:

- pełnomocnikowi strony pozwanej przez PI bez pouczeń,

3.  kal. 14 dni.

4.  (...)

N. 13 czerwca 2025 r.